Εφηβεία ονομάζεται το αναπτυξιακό στάδιο κατά το οποίο αναπτύσσονται τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου και το άτομο αποκτά την ικανότητα αναπαραγωγής.
Η εφηβεία είναι μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από ραγδαίες αλλαγές τόσο σωματικές όσο και ψυχολογικές. Είναι η περίοδος που χωρίζει την παιδική ηλικία από την ενηλικίωση και από μερικούς θεωρείται ως η περίοδος προπαρασκευής και ωρίμανσης για να μπορέσουν οι έφηβοι να αντιμετωπίσουν τις καινούργιες τους υποχρεώσεις. Η εφηβεία ξεκινά βαθμιαία από την ηλικία των δέκα με δώδεκα ετών στα κορίτσια και δώδεκα με δεκατεσσάρων στα αγόρια. Σε πολλές χώρες η εφηβεία ξεκίνα όλο και πιο νωρίς και αυτό μάλλον συμβαίνει επειδή έχει βελτιωθεί κατά πολύ η διατροφή των νέων. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διακυμάνσεις όχι μόνο στην ηλικία έναρξης της εφηβείας αλλά και στην ταχύτητα με την οποία συμβαίνουν οι μεταβολές στα διάφορα άτομα.
Οι αλλαγές που συμβαίνουν με την εφηβεία οφείλονται σε ορμονικές αλλαγές οι οποίες ξεκινούν μερικά χρόνια πριν η εφηβεία γίνει εμφανής. Για αυτό οι έφηβοι μπορεί να έχουν σκαμπανεβάσματα της συμπεριφοράς και της ψυχολογικής τους κατάστασης πολύ πριν μπουν πραγματικά στην εφηβεία.

Οι σωματικές αλλαγές που χαρακτηρίζουν την εφηβεία συμβαίνουν υπό την επίδραση των ορμονών του κάθε φύλου, της οιστραδιόλης στα κορίτσια και της τεστοστερόνης στα αγόρια. Και στα δύο φύλα παρατηρείται μία ραγδαία αύξηση του ύψους και αποκτούν τρίχωση ο χώρος του εφηβαίου και οι μασχάλες. Μπορεί ακόμη να παρατηρηθεί ακμή. Στα κορίτσια παρατηρείται ανάπτυξη του στήθους και χαρακτηριστικά ξεκινά η έμμηνος ρήση. Στα αγόρια παρατηρείται τριχοφυΐα στο πρόσωπο, αύξηση του μεγέθους των γεννητικών οργάνων και η φωνή σπάει και αποκτά την βραχνάδα της αντρικής φωνής. Ακόμη τα αγόρια έχουν νυχτερινές εκσπερματίσεις (ονειρώξεις).

Είναι φυσικό οι σωματικές αυτές αλλαγές να προκαλούν κάποιο φόβο και αβεβαιότητα στους εφήβους. Ακόμα και αυτοί που έχουν πληροφορηθεί για αυτές τις αλλαγές και νιώθουν περηφάνια που μεταβαίνουν από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή, είναι φυσικό να νιώθουν αβεβαιότητα για την καινούργια τους θέση στην οικογένεια και στην κοινωνία.
Η διάθεση αλλά και η ζωή των εφήβων γενικότερα συχνά παρουσιάζει διακυμάνσεις και αμφιταλαντεύσεις. Επειδή ο ρυθμός ανάπτυξης των δύο φύλων αλλά και μεταξύ εφήβων του ιδίου φύλου είναι διαφορετικός, ένας άλλος συχνός λόγος ανησυχίας και ψυχικής αναστάτωσης σε αυτή την ηλικία είναι το αίσθημα ότι οι άλλοι γύρω σου μεγαλώνουν και ενηλικιώνονται ενώ εσύ μένεις πίσω.
Οι ορμονικές διακυμάνσεις που χαρακτηρίζουν την εφηβεία προκαλούν επίσης έντονα και ευμετάβλητα συναισθήματα. Σε συνδυασμό με τις ορμονικές αλλαγές οι έφηβοι προσπαθούν να βρουν τη δική τους ταυτότητα καθώς αλλάζει εαυτός τους. Η περίοδος αυτή συχνά χαρακτηρίζεται από χαμηλή αυτοεκτίμηση. Με την διανοητική τους ωρίμανση αποκτούν την ικανότητα να αναλύουν και να ελέγχουν πιο αφηρημένες έννοιες και έτσι μπορούν να απορροφηθούν με τις ώρες σε αφηρημένες σκέψεις και διανοητικά παιχνίδια. Οι έφηβοι έχουν αυξημένες πιθανότητες να ταλαιπωρούνται από ασθένειες όπως ανορεξία, βουλιμία ή κατάθλιψη. Οι έφηβοι λόγω της φύσης τους, περνούν από στάδια που αμφισβητούν και απομυθοποιούν τα άτομα που προσπαθούν να τους ελέγξουν, να τους επιβάλουν κάποια όρια ή να τους επιβληθούν. Έτσι έρχονται σε σύγκρουση με τους γονείς τους, τους εκπαιδευτικούς αλλά καμιά φορά και με την αστυνομία ή άλλες εξουσίες. Σταδιακά στρέφονται σε παρέες συνομηλίκων τους που θέλουν μια κοινή ταυτότητα και ψάχνουν μαζί για νέα πρότυπα. Για αυτό το λόγω οι νέοι πολύ συχνά πειραματίζονται και βρίσκονται σε πολύ ευάλωτη κατάσταση που μπορούν να τους παρασύρουν και να τους εκμεταλλευτούν κάποιοι επιτήδειοι που τους παρουσιάζονται ως πρότυπα ή τους προτείνουν ανταλλακτικές ή εύκολες λύσεις.
Οι σχέσεις των δύο φύλων σε αυτή την περίοδο που χαρακτηρίζεται από πειραματισμούς, αμφισβητήσεις και κρίσεις ταυτότητας μπορεί να είναι βοηθητικές σαν πηγή ευχαρίστησης αλλά μπορούν να έχουν δυσάρεστες συνέπειες σαν πηγή άγχους και κατάθλιψης

Η εφηβεία είναι μια πηγή άγχους και αβεβαιότητας για τους ίδιους τους έφηβους αλλά και για τους γονείς, τα αδέρφια, τους εκπαιδευτικούς και άλλα πρόσωπα του οικογενειακού και κοινωνικού τους κύκλου.
Οι αντιπαραθέσεις σε αυτή την περίοδο είναι σχεδόν αναπόφευκτες και για αυτό τον λόγο πρέπει όλοι να θυμόμαστε ότι σπάνια οι έφηβοι αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά προβλήματα σε αυτή την ηλικία. Τα προβλήματα που πρέπει να ξεπεράσουν είναι σημαντικά για τους ίδιους και πρέπει να τα επιλύουμε με σοβαρότητα, κατανόηση και ψυχραιμία.
Οι ίδιοι οι έφηβοι πρέπει να συμφωνήσουν κυρίως με τους γονείς τους για τους βασικούς κανόνες που θα διέπουν τη ζωή τους κατά την περίοδο της εφηβείας καταλαβαίνοντας ότι η οικογένειά τους θέλει να τους στηρίξει σε αυτή τη δύσκολη περίοδο αλλά μπορεί να μην ξέρει πως. Οι έφηβοι πρέπει να προσπαθήσουν να διατηρήσουν την σωματική και ψυχική τους υγεία με σχολαστική ατομική υγιεινή, καλή διατροφή, φυσική και πνευματική άσκηση, καταπολέμηση του στρες, αποφυγή της βίας και της παραβατικότητας.
Οι γονείς μεταξύ τους πρέπει να συμφωνήσουν για το τι επιτρέπεται και τι όχι για να μην παρέχουν αντικρουόμενες απόψεις στους εφήβους. Πρέπει να είναι προσιτοί και να μπορούν να συζητήσουν και να διαπραγματευθούν με ψυχραιμία αποφεύγοντας τις συγκρούσεις. Πρέπει ακόμη να δίνουν το καλό παράδειγμα όχι μόνο με λόγια αλλά και με πράξεις. Πρέπει να αφήνουν τους έφηβους να έχουν το δικό τους χώρο και χρόνο, εφόσον οι έφηβοι κατανοούν ότι εξακολουθούν να είναι μέλη του οικογενειακού συνόλου με δικαιώματα αλλά και ευθηνές.
Το πιο δύσκολο για τους γονείς είναι να παραδεχτούν ότι τα παιδιά τους μεγάλωσαν και μπορούν μερικά πράγματα να τα κάνουν μόνα τους. Είναι πιο πιθανό οι έφηβοι να περάσουν αυτή την περίοδο χωρίς σημαντικές αντιπαραθέσεις, αντιδράσεις και προβλήματα αν οι γονείς τους, τους αντιμετωπίζουν σαν υπεύθυνα άτομα που μπορούν να τους εμπιστευθούν έχοντας πάντα υπόψη τους βασικούς κανόνες που συμφωνήθηκαν μεταξύ τους. Τέλος αν οι έφηβοι παρουσιάσουν προβλήματα σωματικά ή ψυχικά που οι ίδιοι ή οι γονείς τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν καλό είναι να συμβουλευτούν κάποιο παιδίατρο ή άλλο ειδικό έχοντας υπόψη ότι τα περισσότερα εφηβικά προβλήματα είναι παροδικά. Καλό είναι οι έφηβοι να ξέρουν ότι αν δεν νιώθουν άνετα να συζητήσουν τα θέματα που τους απασχολούν μπροστά στους γονείς τους, έχουν το δικαίωμα να δουν ένα ειδικό μόνοι τους ή να ζητήσουν από τους γονείς τους να περιμένουν έξω ενώ συζητούν κάποια ευαίσθητα θέματα.